Dika.

Ajans, yıllık çalışma programında ve başvuru rehberinde açıkça belirtmek kaydıyla; Yönetmelikte sınıflandırılan başvuru sahiplerinin, aşağıda sayılan türlerdeki projelerine mali destek sağlayabilir:

1. a) Bölge planı ve sonuç odaklı programların uygulanmasını sağlayıcı projeler,
2. b) Bölge planı ve sonuç odaklı programlara uygun olarak, bölgenin kırsal ve yerel kalkınma ile ilgili kapasitesinin geliştirilmesine katkıda bulunan projeler,
3. c) Kamu kesimi, özel kesim ve sivil toplum kuruluşları arasındaki iş birliğini ve ortaklığı geliştiren projeler,

ç) Bölgenin kaynak ve imkânlarından en yüksek faydayı sağlamaya, ekonomik ve sosyal gelişmeyi hızlandırmaya, rekabet gücünü ve yenilik kapasitesini artırmaya ve ulusal ve uluslararası düzeyde etki ve etkinliği artırmaya yönelik projeler,

1. d) Bölgenin iş ve yatırım imkânlarının tanıtımına ve geliştirilmesine yönelik projeler,
2. e) Yönetim, üretim, tanıtım, pazarlama, teknoloji, finansman, örgütlenme ve işgücü eğitimi gibi konularda, küçük ve orta ölçekli işletmelerle yeni girişimcileri doğrudan veya dolaylı olarak destekleyecek projeler,
3. f) Türkiye’nin katıldığı ikili veya çok taraflı uluslararası programlara ilişkin faaliyetlerin bölgede tanıtımını yapmayı sağlayan ve bu programlar kapsamında proje geliştirilmesine ve kaynak teminine katkı sağlayan projeler,
4. g) Bölgedeki kurum ve kuruluşların proje üretme ve uygulama kapasitesinin geliştirilmesine, hizmet sunumunda niteliklerinin artırılmasına, insan kaynakları ve kurumsal altyapılarının geliştirilmesine yönelik projeler.

Doğrudan finansman desteği, ajansın esas itibarıyla proje teklif çağrısı yöntemiyle aşağıda belirtilen usul ve kurallar çerçevesinde belirli projelere sağladığı desteklerdir. Ancak ajans proje teklif çağrısı dışında, fizibilite desteği ve güdümlü proje desteği şeklinde de doğrudan destek sağlayabilir.

Proje Teklif Çağrısı

Ajans, belirli dönemler itibarıyla planlanan destek programları kapsamında, proje teklif çağrısı yöntemiyle proje karşılığı mali destek sağlayabilir.

Her bir destek programında, program bütçesi ve proje bütçesi olmak üzere iki türlü bütçe söz konusudur. Program bütçesi, ilgili destek programı kapsamında desteklenecek olan projelerin tümüne tahsis edilebilecek toplam tutardır. Proje bütçesi ise, destek programı kapsamında her bir müstakil projeye, proje faaliyetlerini gerçekleştirmek üzere tahsis edilen tutardır.

Ajans tarafından her bir proje başına verilebilecek azami ve asgari mali destek miktarları, destek programının kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebilir. Bu sınırlar belirlenirken, programın genel amaç ve hedefleri, potansiyel başvuru sahiplerinin niteliği, uygun görülen proje konuları ve maliyetler, program bütçesi gibi unsurlar göz önünde tutulmalıdır.

Fizibilite Desteği

Ajans, bölgenin kalkınması ve rekabet gücü açısından önemli fırsatlardan yararlanılmasına, bölge ekonomisine yönelik tehdit ve risklerin önlenmesine, bölgenin yenilik ve girişimcilik kapasitesinin geliştirilmesine yönelik yatırım projelerinin fizibilite çalışmalarına doğrudan mali destek verebilir. Fizibilite desteği kapsamında yatırım projesi niteliğinde olmayan başvurulara destek verilmez.

Güdümlü Proje Desteği

Güdümlü projeler, proje teklif çağrısı yöntemi uygulanmaksızın; bölge planında öngörülen öncelikler ve sonuç odaklı programlar doğrultusunda, konusu ve koşulları ajans öncülüğünde ve yönlendirmesinde belirlenen özel nitelikli model projelerdir. Ajans, yalnızca fizibilitesi Bakanlık tarafından onaylanmış güdümlü projelere destek sağlayabilir.

Bu projelerde, bölge plan ve stratejilerine uygun sektörel ihtisaslaşmalar özendirilir. Güdümlü proje desteğini (GPD) diğer mali destek yöntemlerinden farklı kılan esas unsur, ajansın öncülüğü ile başlatılmış olmasıdır. Projeler, ajansın öncülüğünde geliştirilir. Bu kapsamda; ajans, ilk fikri oluşturma aşamasından itibaren genel çerçevesini ortaya koymuş olduğu projeyi uygulayacak muhtemel aktörleri belirlemek için gerekli koordinasyonu yürütür.

Bu çerçevede ajans, çalışma programında açıkça belirtmek kaydıyla, bölge planlarında ya da saha çalışmaları sonucunda belirlenen alanlar için ekonomik ve sosyal nitelikli güdümlü projeleri destekleyebilir.

Finansman Desteği ve Faizsiz Kredi Desteği

Finansman desteği, başvuru rehberinde belirtilen nitelikteki projeler için, ilgili aracı kuruluşlardan alınacak krediler karşılığında ödenecek finansman giderlerinin, ajans tarafından karşılanmasını öngören mali destektir.

Faizsiz kredi desteği, ajansın başvuru rehberine uygun projelere aracı kurumlar vasıtasıyla faizsiz kredi temin etmek suretiyle sağlayacağı mali destektir.

Ajans tarafından sağlanacak teknik desteğin amacı, bölgedeki yerel aktörlerin bölgesel kalkınma açısından önem arz eden, ancak kurumsal kapasite eksikliği nedeniyle hazırlık ve uygulama aşamalarında sıkıntı ile karşılaşılan çalışmalarına:

– Eğitim verme,

– Program ve proje hazırlanmasına katkı sağlama,

– Geçici uzman personel görevlendirme,

– Danışmanlık sağlama,

– Lobi faaliyetleri ve

– Uluslararası ilişkiler kurma gibi konularda destek sağlamaktır.

Ajans tarafından sağlanacak teknik destek; ajans tarafından yayımlanan herhangi bir proje teklif çağrısı ile ilişkilendirilmemek koşuluyla; yerel yönetimlerin başta planlama çalışmaları ile bölge plan ve programlarını uygulayıcı veya yerel kalkınma kapasitesini artırıcı faaliyetlerini ve diğer başvuru sahiplerinin yerel ve bölgesel kalkınmaya katkıda bulunabilecek çalışmalarını kapsamak zorundadır.

Ajans aynı proje için, mali destek veya teknik destekten sadece birini sağlayabilir. Ancak, güdümlü projeler için bu hüküm uygulanmaz.

Sosyal Gelişmeyi Destekleme Programı (SOGEP)

Milli teknoloji seferberliği ve sanayileşme hamlesini insan odaklı olarak yürüten Bakanlığımız beşeri sermayenin geliştirilmesi ve dezavantajlı kesimlerin ekonomik ve sosyal hayata katılımını da öncelikleri arasına almıştır. Bu kapsamda 2019 yılı itibarıyla Bakanlığımız bünyesine alınan Sosyal Destek Programı yeniden tasarlanmış, programın adı Sosyal Gelişmeyi Destekleme Programı (SOGEP) olarak değiştirilerek; istihdam edilebilirliğinin artırılması, sosyal girişimciliğin desteklenmesi, sosyal içerme ve kurumsal sosyal sorumluluğu geliştirilmesi öncelikleri ve dengeli kalkınma perspektifiyle yeniden tasarlanmış, 81 il program kapsamında dahil edilmiştir.

2019-2023 dönemini kapsayan 11 inci Kalkınma Planında Sosyal Destek Programının yeniden yapılandırılması ve uygulamasının yaygınlaştırılması politika ve tedbirler arasında yer almıştır. Bu kapsamda 671.no’lu paragrafta “2019 yılında toplumun dezavantajlı kesimlerinin (çocuk, genç, kadın, yaşlılar, engelliler vd.) ekonomik ve sosyal hayata daha aktif katılımlarını sağlamak, üretkenlik ve yetenek gelişimini destekleyerek istihdam edilebilirliği artırmak amacıyla, sosyal girişimciliği ve sosyal sorumluluk faaliyetlerini de teşvik edecek şekilde yeniden yapılandırılacaktır.” tedbiri yer almaktadır.

On Birinci Kalkınma Planında belirlenen hedefler ve Merkezi Yönetim Bütçe Kanununda Bakanlığımıza verilen yetkiler kapsamında SOGEP yeni dönemde aşağıdaki unsurları içerecek şekilde uygulanmaktadır: 

– Genel yaklaşımı olarak dezavantajlı kesimlerin üretken yeteneklerinin geliştirilerek ekonomik ve sosyal hayata uyum düzeyinin artırılması,

– Bölge-içi eşitsizliklerin azaltılması ve tüm illerde dezavantajlı ve kırılgan kesimlerin bulunması nedeniyle uygulama bölgesi olarak tüm illerin seçilmesi,

– Yöntem olarak 5449 sayılı Kalkınma Ajansları Kanunu ikincil mevzuat kapsamında yer alan Kalkınma Ajansları Proje ve Faaliyet Destekleme Yönetmeliği 28’inci maddede tanımlanan güdümlü proje yönteminin uygulanması,

Öncelik alanları olarak:

– İstihdam edilebilirliğin artırılması,

– Sosyal içerme,

– Sosyal girişimcilik ve yenilikçiliğin desteklenmesi

– Özel kesimin sosyal sorumluluk uygulamalarının teşvik edilmesi

Program uygulamaları Merkezi Yönetim Bütçe Kanununa bağlı (E) işaretli Cetvelin ilgili hükmü doğrultusunda belirlenen Usul ve Esaslar çerçevesinde bölgesel düzeyde kalkınma ajansları ile işbirliği içinde yürütülmektedir.

Cazibe Merkezlerini Destekleme Programı (CMDP)

CMDP, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından programlanan, uygulanan ve kaynağı Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı bütçesi içinde yer alan merkezi nitelikli bir bölgesel gelişme programıdır. CMDP’nin amacı, ülke sathında daha dengeli bir yerleşme düzeninin sağlanması ve göçün kademeli olarak yönlendirilebilmesi için nispeten geri kalmış ve göç veren bölgelerde, bölgesel çekim merkezi niteliğini haiz şehirlerin katma değeri yüksek üretim, ihracat, istihdam, verimlilik, teknoloji ve yenilikçilik kapasitelerinin artırılmasıdır.

Büyüme kutupları teorisinin ülkemiz şartlarındaki uygulaması olan CMDP, 2008 yılında başlayan pilot uygulamanın ardından 2010 yılından itibaren her yıl düzenli olarak uygulanmaktadır. Cazibe merkezleri politikası ilk defa 9. Kalkınma Planı’nda yer almış ve az gelişmiş bölgeler öncelikli olmak üzere, büyüme ve çevrelerine hizmet verme potansiyeli yüksek merkezlerin belirlenerek bunların fiziki ve sosyal altyapısının güçlendirilmesi hedeflenmiştir. Bu tarihten sonra kalkınma planı, yıllık program gibi tüm üst düzey politika belgelerinde yer alan CMDP, 11. Kalkınma Planı’nda 670.2 numaralı paragrafta “Görece geri kalmış bölgelerde çevresine hizmet verme bakımından merkez olma işlevi taşıyan illerde Cazibe Merkezlerini Destekleme Programı uygulanmasına devam edilecektir.” şeklinde yer almaktadır.

Program kapsamında kullanılan kaynak, son yıllarda düzenli olarak artış göstermiştir. Kaynak kullanımındaki artışla beraber projelerin proje tamamlanma süreçlerinin de hızlandığı ve son 3 yılda her yıl ortalama 12 projenin tamamlanıp proje konusu yatırımın faaliyete geçtiği görülmektedir. 2020 yılından başlayarak tamamlanan proje sayılarının daha da artması ve Program hedeflerine ulaşmada katkı sağlaması beklenmektedir.

TCR3 Bölgesi’nde Mardin ili CMDP kapsamında desteklenmektedir.